5. Het Masochistische masker: over last en lichtheid
Sommige mensen dragen de last van de wereld op hun schouders. Dit is het Masochistische masker. Het zijn de keiharde werkers die zichzelf oeverloos inzetten voor het geluk en welzijn van anderen. Het zijn de wereldverbeteraars, de hulpverleners en professionele redders. Het zijn echte diesels, ze lijken wat traag maar als ze eenmaal op gang zijn, komen ze nauwelijks meer tot stilstand. Het zijn fijne, geïnteresseerde mensen die je vaak het hemd van het lijf vragen en met je kunnen meereizen naar de zwaarte van leven.
Als je ze wat beter kent, ga je merken dat het nooit over hen gaat. In hun wens om het iedereen naar de zin te maken, vergeten ze structureel zichzelf. Als je hen om hulp vraagt, zeggen ze altijd ‘ja’, of ze het nou echt willen of niet. Ze zijn een ster in de aandacht van hen afbuigen. Ze hebben vaak een enorme last op hun schouders en klagen daar onbewust over, zonder dat ze echt iets aan die last doen. Omdat ze veel bezig zijn met de zwaarte en het lijden in de wereld, vinden ze het zelf maar moeilijk om gelukkig of uitbundig te zijn. Hoe egoïstisch is het om gelukkig te zijn als zoveel mensen dat niet zijn?
5.1 Kwaliteit
De Masochist heeft een groot hart. Er is altijd ruimte voor de mensen die dat nodig hebben. In haar naastenliefde is ze bereid anderen te helpen en hun last te verlichten. Haar warmte en zorg zijn uitnodigend en ze voelt gemakkelijk aan wie haar hulp het hardst nodig heeft. Waar anderen uit balans raken in contact met ellende of duister, lijkt zij er maar nauwelijks door aangedaan.
Ze is bereid de kar te trekken en te zorgen dat er continuïteit is binnen een organisatie of project. Ze is trouw aan haar taken en de mensen om haar heen. Ze is loyaal zonder zichzelf daarin te kort te doen of zichzelf voorbij te lopen.
5.2 Kenmerken
5.2.1 Existentiële schuld
De Masochist heeft een diepgeworteld idee dat ze alleen gelukkig mag zijn als iedereen dat is. Zolang dat niet zo is, mag zij ook niet lichtvoetig, vrolijk of gelukkig zijn.
Het maakt ook dat ze zich niet snel uitspreekt over haar gevoelens van verdriet en leegte. In haar beleving heeft ze geen recht van spreken aangezien anderen het veel slechter hebben dan zij. Voor de ellende van anderen moet alles wijken. Doordat alles in haar gericht is op het helpen van anderen, offert ze zichzelf op en past zich aan.
5.2.2 Onderdrukt verlangen
Omdat ze altijd gericht is op de wil van de ander, raakt haar eigen wil in onbruik en staat ze zichzelf niet toe te verlangen, laat staan ernaar te handelen. Ze is gewend alles binnen te houden en het inhouden van al haar eigenheid komt er op twee verschillende manieren uit:
Alle opgekropte energie knalt er soms uit in woede-uitbarstingen of ontwikkeld zich als een verborgen rancune met sterke wraakfantasieën.
5.2.3 Onuitgesproken ongenoegen
Voor het openlijk toegeven van ongenoegen is bij de Masochist geen ruimte maar het komt er ‘door de kieren’, wel doorheen. Het ongenoegen uit zich vaak door klagen over hoe druk of zwaar ze het heeft. Ook door de aarzeling en de intonatie van haar eeuwige ‘ja’ klinkt het ongenoegen door.
5.3 de Masochist in contact.
Doordat de Masochist altijd paraat staat en prettige ondersteuning is, wordt zij veel gevraagd te helpen. Betrouwbare vrienden of collega’s zijn fijn maar het maakt dat de balans tussen geven en nemen vaak scheef is. Daardoor krijg je soms het gevoel dat je haar misbruikt of aan het lijntje houdt. Dit soort bedenkingen worden altijd door haar weggewoven.
Ook iets terug doen om de schuld te vereffenen blijkt moeilijk te zijn omdat ze eigenlijk niets van je wil. In de sporadische gevallen dat ze voor advies bij je komt, lijkt ze het niet echt aan te nemen. Omdat ze gelooft dat er voor haar probleem geen oplossing is, legt ze al het advies naast zich neer en heb je dus wéér niets terug kunnen doen.
De masochist zoekt vaak een partner waar zij voor kan zorgen. Door haar loyaliteit en zorg ontwikkelt de relatie zich zelden gelijkwaardig en herhaalt ze uiteindelijk de situatie die ze zo goed kent: “er is geen ruimte voor mij en wat er in mij leeft”.
5.4 Oorsprong
5.4.1 Ontwikkelingspsychologie
Jonge kinderen uiten hun verlangens openlijk en direct. Ze beginnen hun verhaal zonder enige check of het wel passend is of zeggen “Ik wil een ijsje”. Het hoort bij de natuurlijke ontwikkeling van het kind dat dat op een gegeven moment begrenst wordt. Het moet leren dat het verlangens mag hebben en mag uitspreken, maar dat anderen ook verlangens hebben waaraan gehoor moet worden gegeven en dat niet elk verlangen meteen kan worden vervuld.
Als er weinig oog is voor de verlangens van het kind of de wensen van anderen in het gezin gaan structureel voor, leert het kind dus dat er geen ruimte is voor zijn verlangens. Hij leert zich aanpassen en inhouden.
In dit beeld past vaak ook een opvoeding waar de ouders met ijzeren hand regeren. Hier ‘breekt’ de wil van het kind. Het verdraagt alles wat het over zich uitgespoeld krijgt omdat oppositie zinloos is.
5.4.2 Systemische invloeden
De masochist groeide meestal op in de buurt van een groot lijden. Haar vader of moeder droeg iets bij zich wat ze zelf niet of nauwelijks kunnen dragen, zoals het verlies van een naaste, depressie of (oorlogs)trauma. In haar kinderlijke loyaliteit en onschuld besloot ze deze zwaarte gaan helpen dragen, ten koste van haar eigen lichtheid en kind-zijn. Deze taak was haar veel te groot en van binnen neemt ze zich dat nog steeds kwalijk. Door de nabijheid van het lijden ontstond er schuldgevoel over lichtheid, levenslust en vrolijkheid. Hoe kan ze gelukkig zijn als haar vader of moeder zo ongelukkig is?
5.5 Taak
5.5.1 Onderscheid maken
De masochist heeft onderscheid te maken tussen haar lot en dat van anderen. Ze heeft te erkennen dat ze dat van anderen niet kan veranderen en dat ze een antwoord moet vinden op haar eigen lot. Om daar werkelijk onderscheid in te leren maken heeft ze te onderzoeken wiens lot ze vroeger heeft toegeëigend. Door dat helder te krijgen, wordt ook helder wat het haar gekost heeft dat te doen. Zo krijgt ze zicht op waar ze van heeft moeten afsplitsen om die last te dragen. Daardoor krijgt ze meer zicht op haar eigen wil en verlangens.
5.5.2 Expressie
De masochist heeft zich uit te spreken. Als ze leert ‘nee’ te zeggen en haar verlangens te uiten, kunnen anderen gaan vertrouwen op haar ‘ja’. Haar onderhuidse rancune en verongelijktheid verdwijnt daardoor. Doordat ze haar verlangens uitspreekt en die vervuld kunnen worden, kan ze gaan oefenen met aannemen. Er ontstaat ruimte om te genieten.
5.5.3 Ontladen & ontspannen
Haar hele leven heeft ze spanning, boosheid en andere ongewenste gevoelens vastgezet in haar lichaam. Door fysiek bezig te zijn, te sporten én te ontspannen kan dit langzaam loskomen en weer gaan bewegen. De stroming van levensenergie komt zo weer op gang.