6. Het Rigide masker: over verstarren en ontdooien
Het laatste masker is het Rigide masker. Dit masker over de binnen- en de buitenkant. Mensen met dit masker zien er vaak onberispelijk uit en ook de inrichting van hun huis lijkt gekopieerd uit een woonmagazine.
Het zijn rustige en sociale mensen die goed mengen in allerlei gezelschap en waar je zelden last van hebt. Het zijn vaak de perfecte werknemers voor een baas. Harde werkers die door hun perfectionisme niet rusten voordat ze het klusje geklaard hebben. Vaak veel netter en zorgvuldiger dan je eigenlijk van ze vroeg.
Als je ze wat beter leert kennen, vraag je je soms af wat er in hen omgaat. Het lijkt alsof je ze nooit helemaal te zien krijgt. Gesprekken blijven wat oppervlakkig en koel. Onder deze gereserveerdheid zit een sterk normatief besef: dit kan wél en dit kan niet. Ze voelen haarfijn aan hoe ze kunnen voldoen aan de heersende mores. Dit is zo’n tweede natuur dat ze nauwelijks doorhebben dat ze het doen. Doordat ze voortdurend proberen te voldoen aan (geïnternaliseerde) eisen van anderen, zijn ze soms wat star en inflexibel.
Disclaimer: Dit masker draait om gender- en sekse-identiteit. De tekst is in de mannelijke vorm geschreven maar geldt net zo goed voor vrouwen. Mijn bronnen en ervaringen schieten helaas tekort op gebied van met mensen die zich niet (geheel) definiëren als man of vrouw. Ik durf voorzichtig te zeggen dat veel van hen dit masker zullen herkennen, juist door de dominante gendernormen en de verwarring die dat geeft. Ik waag me niet aan een algemene systemische verklaring en beperk me dus tot mensen die zichzelf als man- of vrouw zien.

6.1 Kwaliteit
De Rigide heeft het vermogen tot balans. Hij weet het Yin en Yang in zichzelf te verbinden (Ofwel het mannelijke en het vrouwelijke). Hij weet van twee kanten van dezelfde medaille: hij kan hard én zacht zijn, weet wanneer hij moet handelen en wanneer hij geduld moet hebben.
Hij geniet van heelheid en schoonheid. Door zijn oog voor detail is hij een meester in het scheppen van sfeer. Hij weet precies wat er nodig is om een kamer of project er zó uit te laten zien dat het de juiste impact heeft.
Zijn aandacht voor detail is onovertroffen. Hij ziet wat er nodig is in projecten en heeft de zelfdiscipline dit op te pakken en af te maken. Zowel op inhoud als stijl en vormgeving is zijn werk haast onberispelijk en hij weet zijn kritiek goed en constructief te brengen.

6.2 Kenmerken
6.2.1 Normatief besef
De Rigide hecht erg aan de norm en heeft een sterk besef van goed en fout. Het positieve hiervan is dat hij zich goed kan aanpassen is een nieuwe omgeving. Hij voelt haarfijn aan wat er wél en wat er niet geaccepteerd wordt. De keerzijde hiervan is dat hij zijn eigenheid en kleur terughoudt. Vanuit angst voor afwijzing en uitsluiting laat hij alleen stukken van zichzelf zien waarvan hij weet dat ze geaccepteerd worden.
Hij volgt vaak de maatschappelijke verwachtingen van studeren, werken, trouwen, huis kopen en kinderen krijgen en daarmee het voorgeschreven pad naar geluk. Daar aangekomen begint het vaak te knagen, het beloofde geluk voelt toch een beetje grijs. De vraag “is dit het nou!?” wordt dan op twee manieren beantwoord: door berusting in dat “dit het is” of een harde breuk met het verleden en de relatie of baan die daar symbool voor stond.

6.2.2 Perfectionisme
Vanuit de angst voor afwijzing ligt de lat hoog. Hij zal er alles aan doen om positief in het daglicht te staan. Dit resulteert in perfectionisme en enorme zelfkritiek. Het is nooit goed genoeg.
De Rigide gelooft dat anderen veeleisend zijn en hem voortdurend veroordelen en beschimpen. Op elk moment kan hij ‘ontmaskerd’ worden en door de mand vallen.
Wat hij hierin niet realiseert is dat het zijn eigen, geprojecteerde, oordelen zijn. Het is zijn eigen interne criticus die al die lelijke dingen over hem zegt, niet de anderen.

6.2.3 Nadruk op vorm
In de oppervlakkigheid van de vorm voelt hij zich veilig. Zijn verschijning en de inrichting van zijn huis zijn verzorgd en onberispelijk. Doordat hij zich hier in zijn element voelt, komt de Rigide moeilijk een laag dieper en verliest zich in de vorm. De inhoud komt hiermee soms op de tweede plaats. Hij kiest dan voor mooie kleding, vormgeving of inrichting die in gebruik onprettig, onhandig of omslachtig zijn.

6.3 de Rigide in contact.
De rigide is vaak wat teruggetrokken. Hij kijkt eerst de kat uit de boom voordat hij zich in het gesprek mengt. Hij wil eerst weten wat de mores is in het contact voordat hij zich eraan waagt. Omdat hij niet snel risico’s neemt en niet al zijn kleuren laat zien, is hij in contact soms wat grijs en saai. Hoewel het dus eigenlijk vanuit onzekerheid is, komt zijn terughoudendheid soms wat gereserveerd en arrogant over.
Als je zelf wat minder van de norm en de mores bent (of van een andere), kan je je geregeld afgewezen of beoordeeld voelen. Je krijgt verbijsterde blikken of uitroepen als “dat dóe je toch niet!?”. Hoewel dit uiteindelijk een weerspiegeling is van zijn eigen geremdheid en innerlijke criticus, kan het wel het effect hebben dat je jezelf ook wat gaat terughouden.
In intiemere relaties wordt de verbroken verbinding tussen hart en bekken zichtbaar. Omdat seks een bepaalde mate van overgave en openheid vraagt, sluit de Rigide zijn hart. Zo voorkomt hij dat hij gekwetst wordt. De rigide is daarmee in staat om veel losse, seksuele contacten te onderhouden en dit gescheiden te houden van liefde en ware intimiteit. Als ‘partner’ kan dit verwarring geven omdat het lijkt alsof je hem helemaal krijgt, maar tegelijkertijd voelt dat dat niet zo is.
Op het moment dat het hart betrokken raakt en er een intiemere relatie ontstaat, wordt het contact met het bekken verbroken. De levens- en seksuele energie gaat daarmee op slot. De diepgewortelde angst voor afwijzing en de ware intimiteit van seks gaan maar moeizaam samen. Je krijgt zijn seks of zijn liefde maar zelden beiden tegelijkertijd.
Door zijn sterke interne criticus is het voor de Rigide een opgave om helder te krijgen wat hij voelt. Boosheid, eenzaamheid, verdriet en angst zijn zó miskent dat zelfs als hij het wil, het nog een klus is dit werkelijk te voelen. Het is daarin soms verleidelijk om hem uit zijn tent te lokken of hem te provoceren. Hoe goed bedoelt ook werkt dit meestal averechts en trekt hij zich nog verder terug. Aanwezigheid bij en acceptatie van al zijn dwalingen, omwegen en weerstand om écht te voelen is een veel betere strategie.

6.4 Oorsprong
6.4.1 Ontwikkelingspsychologie
In de kleutertijd wordt het kind zich bewust van zijn geslacht. Het onderzoekt in volle onschuld het gebied wat we later seksualiteit noemen. Jongetjes worden verliefd op hun moeder en meisjes willen trouwen met hun vader. Ze storten hun diepe, ongeremde liefde en enthousiasme uit over hun omgeving en oefenen met flirten en verleiding.
Als de ouders in deze fase hun kinderen kunnen ontvangen en het spel kunnen meespelen zonder zich er zelf in te verliezen, leert het kind dat seksualiteit en het spel tussen mannen en vrouwen onderdeel van het leven zijn en dat zijn liefde en enthousiasme welkom zijn. Nadat hij een tijdje in de invloedsfeer van moeder heeft bewogen, beweegt hij richting zijn vader en man-zijn.
Het Rigide masker ontstaat als de ouders verkrampt of juist overenthousiast reageren op het spel van het kind. De volheid en de openheid waarmee het kind zijn verleiding en liefde belichaamd, roept bij de ouders vaak ongemak op. Vanuit dit ongemak reageren de ouders afwijzend of veroordelend.
Het kind snapt nauwelijks wat het ‘verkeerd’ deed. Omdat het nog niet belast is met de maatschappelijke schaamte rondom seksualiteit, is zijn gedrag slechts een uiting van liefde en enthousiasme. De afwijzing wordt daardoor gekoppeld aan het uiten van liefde en enthousiasme, waardoor het kind zich leert inhouden.
Overenthousiaste reacties op verleiding of geflirt leert het kind dat het voornamelijk gewaardeerd wordt op zijn vorm en uiterlijke verschijning. Het blijft flirten en verleiding als voornaamste strategie gebruiken om zijn doelen te bereiken, ook op plekken waar dat niet past.

6.4.2 Systemische invloeden
Het Rigide masker draait om genderidentiteit en alles wat daarmee samenhangt. In de familie zit vaak verwarring op intimiteit en seksualiteit. In de geschiedenis van zijn ouders speelde seksueel misbruik of tenminste de dreiging daarvan. Mede daardoor weten ze niet passend te reageren op zijn kleuterpubertijd en zijn onschuldige avances.
Omdat dit stuk wordt uitgespeeld met de ouder van het tegenovergestelde geslacht, is er voornamelijk binding met zijn moeder. Hij weet zijn moeder steeds weer om zijn vinger te winden of probeert de oorspronkelijke afwijzing alsnog goed te maken. In beide gevallen blijft hij energetisch dichtbij haar. Moeder is vaak zo nabij dat het kind zich, bewust of onbewust, een betere partner voelt dan zijn vader.
Dit wordt vaak nog versterkt doordat vader zelf worstelt met zijn mannelijkheid. Daardoor weet hij het man-zijn onvoldoende voor te leven en voelt de Rigide zich onvoldoende aangetrokken tot het mannenland.

6.4 Taak
6.4.1 De innerlijke breuk helen
De rigide moet weer contact gaan maken met zijn onbevangen kind wat ooit verwachtte ontvangen te worden maar werd afgewezen. Hiervoor moet hij langs de pijn die de afgescheidenheid heeft veroorzaakt. De rouw herstelt de breuk tussen hem en zijn vitaliteit. Daarmee ‘landt’ hij in zijn bekken en vindt hij aarding van zijn levensenergie in zichzelf in plaats van in goedkeuring van anderen.

6.4.2 Bedding in het eigen geslacht
Hij heeft verbinding te maken met zijn eigen man-zijn en bedding te vinden bij broeders. Hij heeft alsnog de oversteek te maken naar het mannenland. Daar kan hij in het reine komen met zijn eigen sekse en de verbinden met zijn vader en de mannenlijn herstellen. Dit verzacht het hart en versterkt de bedding in zijn bekken waardoor seksualiteit ontspannener wordt.

6.4.3 Het harnas laten zakken
Zowel voor zichzelf als voor de ander heeft hij zijn harnas te laten zakken. Het vraagt soms om de lelijkheid te verduren maar het maakt hem authentieker en vollediger. Het geeft hem ook tegenbewijs tegen zijn idee dat hij wordt verstoten als hij met zijn duisternis of rauwheid komt. Hierdoor zakt de focus op de ander en zijn goedkeuring.

6.4.4 Overgave
Als hij beseft dat hij waarde heeft voor een ander om wie hij is, wordt het gemakkelijker contact te maken, ondanks de angst voor afwijzing. Hij kan voorzichtig zijn hart openen terwijl hij contact houdt met zijn bekken. Dit maakt de split tussen zijn hart en bekken kleiner waardoor hij niet langer hoeft te kiezen tussen die twee.